Κάστρο Βλοχού

Αρχαίο κάστρο, που υπήρξε η ακρόπολη της αρχαίας Θεστίας και που χρησιμοποιήθηκε και κατά την Ελληνιστική και Βυζαντινή περίοδο παραμένοντας σε χρήση μέχρι την οθωμανική κατάκτηση.

Τοπικά, η ακρόπολη είναι γνωστή ως «Γλας», ονομασία που χρησιμοποιείται και σε άλλες ακροπόλεις ανά την Ελλάδα, κυρίως Μυκηναϊκές.

Ιστορία

Στην αρχαιότητα το κάστρο ήταν η ακρόπολη της αρχαίας Θεστίας που ιδρύθηκε από τον μυθικό βασιλιά Θέστιο.

Η ακρόπολη των Θεστιέων, δημιουργήθηκε κατά τους Μυκηναϊκούς Χρόνους. Τα «Κυκλώπεια Τείχη» αυτής της περιόδου είναι ακόμα ορατά σε όλο το λόφο (και όχι μόνο στην κορυφή). Κατά την αρχαϊκή και κλασική περίοδο, γύρω από την ακρόπολη αναπτύχθηκε πόλη-κράτος με ισχυρό τείχος μήκους 4 χιλιομέτρων.
Η πόλη-κράτος των Θεστιέων ονομάζεται με το εθνικό όνομα των πολιτών «Θεστιείς» και όχι με το τοπωνύμιο. Αργότερα έγινε μέλος της «Αιτωλικής Συμπολιτείας» που κατά την ύστερη ελληνιστική περίοδο υπήρξε από τις ισχυρότερες δυνάμεις της αρχαίας Ελλάδας. Ο ιστορικός Πολύβιος εξιστορώντας την καταστροφή του Θέρμου (πρωτεύουσας των Αιτωλών) από τον Φίλιππο Ε’ της Μακεδονίας στο τέλος του 3ου αι. π.Χ., αναφέρει τη Θεστιέα μεταξύ των σημαντικών πόλεων της «Αιτωλικής Συμπολιτείας».

Τα τείχη που διασώζονται σήμερα είναι κατάλοιπο κυρίως της ελληνιστικής περιόδου, όταν η πόλη ήταν μέλος της «Αιτωλικής Συμπολιτείας» . Το κάστρο χρησιμοποιήθηκε και από τους Βυζαντινούς. Μετά το 1204 πέρασε στη δικαιοδοσία του Δεσποτάτου της Ηπείρου.

Το 1294 δόθηκε σαν προίκα στον Φίλιππο του Τάραντα, ο οποίος ήταν γιος του Ανδεγαυού (δηλ. του οίκου των Ανζού) βασιλιά της Νάπολης Καρόλου Β’ του Χωλού. Η εξουσία του Φιλίππου στην περιοχή γνώρισε αρκετές διακυμάνσεις αλλά το κάστρο πρέπει να παρέμεινε στην οικογένειά του μέχρι τα τέλη του 14ου αιώνα όταν στην περιοχή κυριάρχησε ο κόμης Κεφαλληνίας Κάρολος Τόκκος (Tocco).

Οι Οθωμανοί κατέκτησαν το κάστρο το 1450 και από τότε φαίνεται ότι εγκαταλείφθηκε.

Δομικά, Αρχιτεκτονικά, Οχυρωματικά Στοιχεία

Η αρχαία πόλη απλωνόταν στις πλαγιές ενός μεγάλου στενόμακρου λόφου, σε πολλά επίπεδα. Στην κορυφή του λόφου ήταν η ακρόπολη (και το βυζαντινό κάστρο) σε δύο στάθμες.

Η κορυφή του κωνικού λόφου έχει ελλειπτική κάτοψη, με τον μεγάλο άξονα στην κατεύθυνση Βορράς-Νότος (όπως όλος ο λόφος). Η κορυφή αποτελείται από 2 επίπεδα. Το χαμηλότερο επίπεδο περικλείει το ψηλότερο. Τα 2 επίπεδα αποτελούσαν την ακρόπολη και το βυζαντινό κάστρο.
Η κάτω ακρόπολη, δηλαδή το χαμηλότερο πλάτωμα της κορυφής (σε ύψ. 660-672μ.), αποτελείται από 2 μέρη: έναν τραπεζοειδούς σχήματος χώρο στα νότια, όπου βρίσκεται το Μοναστήρι της Παναγίας, και έναν τριγωνικό χώρο στη βόρεια πλευρά (από την άλλη πλευρά της επάνω ακρόπολης).
Η επάνω ακρόπολη (σε ύψ. 688μ.) είναι ένας επίπεδος χώρος ελλειπτικού σχήματος που στενεύει προ τη βόρεια πλευρά. Η επικοινωνία μεταξύ των δύο επιπέδων γίνεται από δύο στενά μονοπάτια (όπου μάλλον θα υπήρχαν πύλες παλιότερα) στην ανατολική και στη δυτική πλευρά.
Η αρχαία πόλη εκτεινόταν κυρίως στη νότια πλαγιά και έφτανε μέχρι το ρέμα στους πρόποδες, και ήταν κι αυτή οχυρωμένη.

Οι απότομοι βράχοι που περιβάλλουν το λόφο έκαναν απροσπέλαστη την ακρόπολη και, έτσι, τα τείχη ήταν αναγκαία μόνο από τα νότια και τα δυτικά της ακρόπολης . Σε αυτή την πλευρά διατηρούνται σε όλο της το μήκος αρκετοί δόμοι χωρίς πύργους

Η επάνω ακρόπολη δεν φαίνεται να είχε τείχη. Προστατευόταν από τα απότομα βράχια. Η φυσική οχύρωση της επάνω ακρόπολης έχει περίμετρο 490 μ. και εμβαδόν 7,4 στρέμματα. Η οχύρωση της κάτω ακρόπολης, μαζί με τα βράχια που συμπλήρωναν την οχύρωση και συμπεριλαμβανομένης της έκτασης της επάνω ακρόπολης περιέκλειε 26,2 στρέμματα.

Οχύρωση υπήρχε και χαμηλότερα, στους πρόποδες του λόφου για την προστασία της αρχαίας πόλης. Υπολογίζεται πως το συνολικό εμβαδόν της έκτασης που προστατευόταν από την οχύρωση φτάνει τα 984 στρέμματα!

Είναι ενδιαφέρον ότι η κορυφή του λόφου όπου βρίσκεται η ακρόπολη, φαίνεται ότι δεν είναι βραχώδες έξαρμα, αλλά είναι – κατά μεγάλο μέρος τουλάχιστον – τεχνητή κατασκευή με ογκολίθους. Σύμφωνα με κάποιες τολμηρές μη επιβεβαιωμένες θεωρίες, η τεράστια αυτή μεγαλιθική κατασκευή φτάνει μέχρι τους πρόποδες του λόφου, αλλά έχει επικαλυφτεί από επιχωματώσεις!

Σύμφωνα με το φίλο της ιστοσελίδας κ.Χρήστο Δροσοπαναγιώτη, ένας τοπικός θρύλος αναφέρει ότι υπήρχε υπόγεια σήραγγα που ένωνε την ακρόπολη με το διπλανό κάστρο της Παραβόλας που βρίσκεται 5χμλ νοτιοανατολικά. Ο θρύλος αυτός δεν έχει επαληθευτεί.

Στο τραπεζοειδές νότιο τμήμα της κάτω ακρόπολης βρίσκεται η Μονή Βλοχού αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου με παλιότερα και νεότερα κτίσματα, μεταξύ των οποίων και ο Ναός της Κοίμησης της Θεοτόκου, ναός απλός μονόχωρος του 18ου αιώνα, βασιλικού ρυθμού, με περίτεχνη ξυλόγλυπτη οροφή και τέμπλο. Η ίδρυση του μοναστηριού ανάγεται στα τέλη του 12ου και αρχές του 13ου αιώνα. Επανιδρύθηκε όμως στα μέσα του 16ου αιώνα, όπως μας φανερώνει το σιγίλιο του 1563 του Οικουμενικού Πατριάρχου Ιωάσαφ του Β΄ (1555-1565) όπου χαρακτηρίζεται Σταυροπηγιακή Μονή, δηλαδή υπαγόμενη κατευθείαν στο Πατριαρχείο

Πηγές