Κούλια Ευπαλίου

Ερείπια από παλιό τούρκικο πυργόσπιτο σε χαμηλό ύψωμα βόρεια από το Ευπάλιο Φωκίδας.
Τοπικά, η ονομασία που διασώζεται είναι «Κούλια του Σουλεϊμάν Αγά» ή «Σεράγι του Αγά του Σουλέ». («Σουλέ» ήταν η παλιά ονομασία του Ευπαλίου.)

Δεν είναι γνωστή η ιστορία του συγκεκριμένου πύργου ούτε είναι γνωστό ποιος ήταν ο Σουλεϊμάν Αγάς (ή μήπως ο Αγάς του Σουλέ;). Προφανώς ήταν, κάποια εποχή, ο ιδιοκτήτης του πύργου και του τσιφλικιού.

Επί Τουρκοκρατίας, ολόκληρος ο εύφορος κάμπος της Μαντήλως ή Μαυρομαντήλως, όπως λένε τον παραπόταμο του Μόρνου που διασχίζει τον κάμπο βόρεια από το Ευπάλιο, ήταν τσιφλίκι. Φαίνεται πως η κούλια ήταν η κατοικία του Τούρκου τσιφλικά. Στο τσιφλίκι ανήκαν πολλά μικρά χωριά της περιοχής μεταξύ των οποίων και το Σουλέ.

Στην ευρύτερη περιοχή υπήρχαν κατά το παρελθόν και άλλα τέτοια πυργόσπιτα. Υπήρχε μια κούλια μέσα στο Ευπάλιο που γκρεμίστηκε και στη θέση της χτίστηκε το Γυμνάσιο Ευπαλίου. Σχετικά κοντά (8 χιλόμετρα προς ΒΔ) σώζεται και η Κούλια του Καναβού, η οποία φαίνεται να είναι παρόμοιας τεχνοτροπίας.

Αυτού του είδους οι πυργοκατοικίες σε τούρκικα τσιφλίκια σώζονται σε αρκετά σημεία σε όλη την Ελλάδα. Κατά κανόνα ονομάζονται «κούλιες» και τις συναντούμε συνήθως εν μέσω αγροτικών εκτάσεων, έξω από τα χωριά. Ως επί το πλείστον, πρόκειται για κατασκευές του 17ου ή του 18ου αιώνα (σπανιότερα των αρχών του 19ου αιώνα). Η συγκεκριμένη Κούλια του Ευπαλίου είναι της ίδιας περίπου εποχής. Η πιο πιθανή χρονολόγηση είναι περί τα τέλη του 18ου αιώνα.

Γύρω από τον πύργο διακρίνονται και άλλα ερείπια, που ανήκαν σε βοηθητικά κτίσματα, καθώς και τα κατάλοιπα ενός μεγάλου αλωνιού.

Ο πύργος βρίσκεται σήμερα σε ερειπιώδη κατάσταση· σώζονται ίχνη από τους τέσσερις εξωτερικούς τοίχους. Ο ένας από αυτούς διατηρείται σε ύψος περίπου 5 μέτρων. Αρχικά ο πύργος πρέπει να είχε 3 ορόφους.

Πηγές