Καλές Κιμμερίων

Ερείπια αρχαίας οχύρωσης, η οποία χρησιμοποιήθηκε μέχρι τους βυζαντινούς χρόνους, σε δυσπρόσιτο ύψωμα με την ονομασία «Καλές», 3 χλμ. βόρεια από το χωριό Κιμμέρια της Ξάνθης.

Το ύψωμα είναι επίμηκες στον άξονα Βορράς-Νότος και βρίσκεται ανάμεσα σε δύο ρέματα: τον Ξεριά και τον Κυδωνέα.
Το φρούριο είναι χτισμένο στο νότιο υπερυψωμένο άκρο του υψώματος.

Ιστορία

Ο καλές θεωρείται μια αντιπροσωπευτική Θρακική Ακρόπολη. Αυτού του είδους οι οχυρώσεις, που είναι διάσπαρτες στα βουνά της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, έχουν μερικά κοινά χαρακτηριστικά (σχετικά άτεχνη ξηρολιθοδομή, κορυφές λόφων, ελάχιστα στο εσωτερικό) και η αρχική κατασκευή τους αποδίδεται σε θρακικά φύλα της πρώιμης εποχής του Σιδήρου και ειδικότερα του 9ου-8ου αι. π.Χ.
Οι μεγαλύτερες από αυτές τις οχυρώσεις χρησιμοποιήθηκαν και αργότερα, κατά την Ελληνιστική και Ρωμαϊκή Περίοδο, ενώ κάποιες συνέχισαν να χρησιμοποιούνται και κατά την Πρωτοβυζαντινή Περίοδο.

Ο Καλές Κιμμερίων είναι μια από αυτές τις περιπτώσεις. Η κατοίκηση μέχρι την Πρωτοβυζαντινή Περίοδο τεκμαίρεται από τη χρήση συνδετικού κονιάματος στο μεγαλύτερο μέρος της οχύρωσης και από βυζαντινά επιφανειακά ευρήματα.

Σχετικά με αυτά τα ευρήματα, ο αρχαιολόγος Δ. Τριαντάφυλλος σημειώνει στο ΑΔ του 1973-74: «Εκ των περισυλλεγέντων οστράκων [κεραμικών θραυσμάτων] ολίγα προέρχονται από το εσωτερικόν του περιβόλου και τα περισσότερα από την βορειοανατολικήν επικλινή πλευράν του υψώματος εκτός αυτού. Μεταξύ αυτών διακρίνονται ωρισμένα με εγχάρακτον διακόσμησιν, εν εκ μελαμβαφούς αγγείου και ολίγα ρωμαϊκών και βυζαντινών χρόνων.»

Δεν έχουμε μαρτυρίες για το φρούριο από ιστορικές πηγές, όμως με βάση τη μορφή του και τα ευρήματα, μπορούμε να μαντέψουμε ότι η ιστορία του συνοψίζεται ως εξής: δημιουργήθηκε από Θράκες περί τον 8ο αιώνα π.Χ. και συνέχισε να κατοικείται σε όλη την αρχαιότητα ως μέρος της μακεδονικής και αργότερα της ρωμαϊκής επικράτειας. Η χρήση του συνεχίστηκε και κατά τους πρώτους αιώνες του Βυζαντίου. Εγκαταλείφθηκε πιθανώς τον 6ο ή στις αρχές του 7ου αιώνα, όπως οι περισσότεροι ορεινοί οικισμοί Μακεδονίας και Θράκης μετά την έλευση των Σλάβων και λοιπών βαρβάρων.

Δομικά, Αρχιτεκτονικά, Οχυρωματικά Στοιχεία

Η κάτοψη της οχύρωσης μοιάζει εκ πρώτης όψεως με τρίγωνο, αλλά στην πραγματικότητα το σχήμα της είναι εξαγωνικό με πολύ μικρή τη μία της πλευρά –τη νότια. Η κορυφή του τριγώνου βλέπει προς τον νότο, απ’ όπου η πρόσβαση είναι πολύ δύσκολη. Σχετικά πιο εύκολη είναι η πρόσβαση από τη βορινή πλευρά όπου ένας αυχένας συνδέει με τα γειτονικά υψώματα.

Η περίμετρος της οχύρωσης είναι 282 μέτρα. Περικλείει μια έκταση πάνω από 5 στρέμματα. Η πορεία της οχύρωσης είναι ορατή σε όλο το μήκος της περιμέτρου, αλλά σε πολλά σημεία σώζεται μόνο σε λιθοσωρούς. Ειδικά στη βόρεια πλευρά τα τείχη είναι σε μεγάλο βαθμό κατεστραμμένα.

Στη βόρεια πλευρά διακρίνεται ένα άνοιγμα που ήταν μάλλον η κυρία πύλη. Σε αυτή κατέληγε λιθόστρωτος δρόμος από βόρεια (σώζεται σε αρκετά σημεία). Μια μικρότερη πύλη με άνοιγμα 1,2μ. εντοπίζεται και στη –μικρή– νότια πλευρά.

Τα τείχη είναι κατασκευασμένα από ημικατεργασμένες σχιστολιθικές πέτρες διαφόρων μεγεθών που προέρχονται από το πέτρωμα του βουνού.
Στο νότιο μέρος του φρουρίου, ένα τμήμα των τειχών μήκους 103μ. είναι χτισμένο χωρίς κονίαμα. Το πάχος του τείχους σε αυτό το τμήμα είναι 2μ.

Ο υπόλοιπος οχυρωματικός περίβολος (που πιστεύεται ότι είναι βυζαντινός) έχει πλάτος 1,90μ. και αποτελείται από διπλό τοίχωμα. Η εξωτερική πλευρά του τείχους έχει πάχος 1,10μ και έχει ασβεστοκονίαμα ενώ η εσωτερική πλευρά του τείχους έχει πάχος 0,80μ. χωρίς συνδετικό υλικό. Το καλύτερο σωζόμενο τμήμα του διπλού τείχους είναι στη βορειοανατολική πλευρά όπου το μέγιστο σωζόμενο ύψος είναι 3μ.

Στη νότια πλευρά, εκτός από τη μικρή πύλη, διαμορφώνεται και μία προεξέχουσα τετράπλευρη κατασκευή στο εσωτερικό με διαστάσεις 2✖5μ. Το κτίσμα αυτό που ήταν μάλλον πύργος είχε και μια κλίμακα με πέτρινα σκαλοπάτια στην ανατολική του πλευρά.

Ίχνη από κτίσματα συναντάμε σε διάφορα σημεία στο εσωτερικό του φρουρίου καθώς και πολλά θραύσματα αρχαίας κεραμικής. Κάπου-κάπου διακρίνουμε και ίχνη από λαθρανασκαφές. Κοντά στο ψηλότερο σημείο του φρουρίου, όπου υπάρχει και υψομετρική στήλη της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού, διακρίνονται τα θεμέλια ενός μικρού κυκλικού κτίσματος, που ίσως να ανήκε στο κεντρικό κτίσμα του φρουρίου.

Πηγές