Αρχαία Τίφα

Αρχαία παραθαλάσσια πόλη της Βοιωτίας με οχύρωση της Ελληνιστικής περιόδου, που χρησιμοποιήθηκε και κατά τους Βυζαντινούς χρόνους.

Ιστορία

Η ακρόπολη Σιφών ή της Τίφας εντάσσεται στη σειρά των ελληνιστικών ακροπόλεων των παραλίων του Κορινθιακού κόλπου, όπως αυτή στο Πόρτο Γερμενό Αττικής (αρχαία Αιγόσθενα), στη Λιβαδόστρα (αρχαία Κρεύσις), στον Πρόδρομο (αρχαίαι Κορσιαί) και στη Ζάλτσα (αρχαία Βούλις).
Οι Σίφαι ήταν επίνειο των Θεσπιών, όπως και η Κρεύσις (Λιβαδόστρα).

Σύμφωνα με τη Μυθολογία, από την Τίφα καταγόταν ο Τίφυς, ο οποίος ήταν κυβερνήτης της Αργούς κατά την Αργοναυτική εκστρατεία. Προς τιμήν του διοργανωνόταν ετήσια γιορτή στην Τίφα.

Ο περιηγητής Παυσανίας, τον 2ο αιώνα μ.Χ., είδε από μακριά την πόλη, από πλοίο περιπλέοντας τον Κορινθιακό, και περιλαμβάνει την παρακάτω περιγραφή στα Βοιωτικά του.

παραπλέοντι δὲ αὐτόθεν πόλισμά ἐστιν οὐ μέγα ἐπὶ θαλάσσῃ Τίφα: Ἡρακλεῖόν τε Τιφαιεῦσίν ἐστι καὶ ἑορτὴν ἄγουσιν ἐπέτειον. οὗτοι Βοιωτῶν μάλιστα ἐκ παλαιοῦ τὰ θαλάσσια ἐθέλουσιν εἶναι σοφοί, Τῖφυν ἄνδρα μνημονεύοντες ἐπιχώριον ὡς προκριθείη γενέσθαι τῆς Ἀργοῦς κυβερνήτης: ἀποφαίνουσι δὲ καὶ πρὸ τῆς πόλεως ἔνθα ἐκ Κόλχων ὀπίσω κομιζομένην ὁρμίσασθαι τὴν Ἀργὼ λέγουσι

Πέρα από τους μύθους, η ύπαρξη της αρχαίας Τίφας τεκμηριώνεται υλικά από την παλαιότερη κεραμική που έχει βρεθεί στον χώρο, η οποία παρουσιάζει αδιάλειπτη παρουσία από την Πρωτοελλαδική έως και την Υστεροελλαδική εποχή, καλύπτοντας δηλαδή την 3η και 2η χιλιετία π.Χ.
Εκτιμάται ότι ήδη από τον 6ο αιώνα π.Χ., η πόλη τελούσε υπό την επικυριαρχία της πόλης-κράτους των Θεσπιών αποτελώντας ένα από τα επίνειά της στον Κορινθιακό κόλπο. Οι Σίφες αναφέρονται ακροθιγώς και στην ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου, καθώς το 424 π.Χ. όπως αφηγείται ο Θουκυδίδης, οι Σίφες είχαν επιλεγεί από τους Αθηναίους μαζί με το Δήλιο (Δήλεσι) και τη Χαιρώνεια, ως βάσεις για μια συντονισμένη επίθεση κατά της Βοιωτίας από τρεις διαφορετικές κατευθύνσεις —σχέδιο που τελικά απέτυχε.

Η περίοδος ακμής της Τίφας ήταν ο 4ος αιώνας π.Χ. δηλαδή στα τέλη της Κλασσικής και στην αρχή της Ελληνιστικής εποχής. Τότε χτίστηκε και η οχύρωσή της, μεγάλο μέρος της οποίας σώζεται μέχρι σήμερα. Παράλληλα αναπτύχθηκε και ο πολεοδομικός ιστός που επεκτεινόταν νότια και ανατολικά από τον βράχο.

Η φυσιογνωμία τόσο της οχύρωσης όσο και της πόλης παρέμεινε κατά βάση αναλλοίωτη κατά τη Ρωμαϊκή και την Πρωτοβυζαντινή περίοδο, αν και οι λεπτομέρειες της ιστορίας της για τον χρόνο αυτό παραμένουν άγνωστες.

Στα τέλη του 5ου μ.Χ. αιώνα, ο βυζαντινός γραμματολόγος Στέφανος Βυζάντιος περιλαμβάνει την πόλη στο γεωγραφικό του λεξικό Εθνικά ως «Σίφαι, επίνειον της Θεσπιακής», μία καταχώρηση σε ενεστώτα χρόνο που φανερώνει ότι εξακολουθούσε τότε να είναι κατοικημένη. Πάντως δεν συμπεριλαμβάνεται στον Συνέκδημο του Ιεροκλέους με τις βυζαντινές πόλεις του 6ου αιώνα.
Κατά τους επόμενους αιώνες, η ένταση των βαρβαρικών εισβολών στη νότια Ελλάδα, σε συνδυασμό με την ευάλωτη θέση της πόλης σε πειρατικές επιδρομές, οδήγησε σταδιακά στην παρακμή της.
Ωστόσο, από τις αρχιτεκτονικές ενδείξεις συμπεραίνεται πως ο χώρος της ακρόπολης χρησιμοποιήθηκε ως οχυρό και κατά τη Μεσοβυζαντινή περίοδο, καθώς παρατηρούνται εκτενείς δομικές επεμβάσεις στα αρχαία τείχη, με υστερότερο χρονικό όριο επισκευής τους στον 13ο αιώνα, ενώ εντός του περιβόλου της εντοπίζονται τα ερείπια ενός καμαροσκεπούς κτίσματος (πιθανότατα κιστέρνας) και μιας βυζαντινής εκκλησίας.

Πάντως πρέπει να παρατηρήσουμε ότι οι μεσαιωνικές προσθήκες στην οχύρωση είναι περιορισμένες και μάλλον πρόχειρες. Η Τίφα δεν υπήρξε ποτέ σπουδαίο μεσαιωνικό κάστρο. Απλά ήταν μια οχυρή θέση όπου έγινε –περιστασιακά ενδεχομένως– αξιοποίηση των αρχαίων οχυρώσεων χωρίς φιλοδοξίες για κάτι πιο ισχυρό.

Δεν είναι γνωστό πότε ακριβώς εγκαταλείφθηκε οριστικά η Τίφα. Το γεγονός αυτό πρέπει να συνέβη μάλλον στις αρχές της Υστεροβυζαντινής περιόδου, καθώς η πόλη (και το κάστρο της) απουσιάζει εντελώς από τις αφηγήσεις των γεγονότων του 13ου–15ου αιώνα, οι οποίες είναι ιδιαίτερα πλούσιες σε ιστορικές μαρτυρίες.

Δομικά, Αρχιτεκτονικά, Οχυρωματικά Στοιχεία

Το μήκος των σωζόμενων τειχών φτάνει τα 400 μέτρα. Το καλύτερα σωζόμενο τμήμα είναι στη δυτική πλευρά (όπου και οι μεσαιωνικές προσθήκες). Η οχύρωση δεν φαίνεται πως περιέβαλλε ολόκληρο τον βράχο καθώς κάποιες πλευρές, όπως η βορειοανατολική, είναι ιδιαίτερα απόκρημνες.
Σώζονται επίσης 6 τετράγωνοι πύργοι και 3 πύλες.
Η μία από τις πύλες διασώζεται στη δυτική άκρη του λόφου χαμηλά κοντά στην παραλία (φωτο 8,9). Μια άλλη πύλη (φωτο 14) οδηγούσε ψηλά στην εσωτερική ακρόπολη και προστατευόταν από πύργο.

Τα τείχη έχουν κατασκευαστεί σύμφωνα με το ισοδομικό σύστημα από ογκώδεις κατεργασμένους δόμους.

Τείχη υπήρχαν και στην πόλη κάτω από το κάστρο, προς τα δυτικά και νότια, μήκους περίπου 300 μέτρων. Δυστυχώς το μεγαλύτερο μέρος αυτής της οχύρωσης έχει καταστραφεί, ενώ ένα μέρος του είναι κάτω από τη θάλασσα. Διακρίνουμε κάποια ίχνη αυτών των τειχών (κάποια μέσα στη θάλασσα) ενώ εντοπίζονται και τα θεμέλια ενός πύργου.

Πηγές