Πύργος Ορθόπετρας

Απομεινάρι βυζαντινής οχύρωσης και πύργου εντός του αρχαιολογικού χώρου του Ντικιλί-Τας, ο οποίος βρίσκεται σε μια τούμπα λίγο πιο έξω από την νοτιοανατολική άκρη του χωριού Κρηνίδες Καβάλας.

Το Όνομα του Κάστρου

Ελλείψει καθιερωμένης ονομασίας, ονομάζουμε το μνημείο «Πύργο Ορθόπετρας» λόγω γειτνιάσεως με τη λεγόμενη «Ορθόπετρα των Φιλίππων».
Η Ορθόπετρα είναι ένας εντυπωσιακός μονόλιθος της Ρωμαϊκής Εποχής (φωτο 2), ύψους τουλάχιστον 8 μέτρων, που βρίσκεται απέναντι από τον λόφο από την άλλη μεριά του δρόμου.
Από παλιά, η τούμπα πήρε το όνομά της από τον μονόλιθο (ο οποίος ήταν ταφικό μνημείο). Στη βιβλιογραφία αναφέρεται κατά κανόνα ως Ντικιλί-Τας που στα τουρκικά σημαίνει Όρθια Πέτρα.
Το «Ορθόπετρα» χρησιμοποιείται για τον μονόλιθο και σπανιότερα για τον αρχαιολογικό χώρο. Θα μπορούσαμε να είχαμε ονομάσει το πύργο «Πύργος του Ντικιλί-Τας».

Ιστορία

Ο οικισμός στην τούμπα χρονολογείται από τους προϊστορικούς χρόνους. Είναι ο παλαιότερος νεολιθικός οικισμός στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, και ένας από τους σημαντικότερους στην Ελλάδα και τα Βαλκάνια.

Στον χώρο γίνονται αρχαιολογικές έρευνες από τη Γαλλική Σχολή Αθηνών σε συνεργασία με την Εν Αθήναις Αρχαιολογική Εταιρεία.

Η τούμπα του Ντικιλί-Τας σχηματίζεται από τα μπάζα του προϊστορικού οικισμού. Η κατοίκηση στον χώρο χρονολογείται κυρίως στη Νεολιθική εποχή (6400-4000 π.Χ.) και την Εποχή του Χαλκού (3000-1100 π.Χ.) ενώ υπάρχουν και λιγοστά ευρήματα από την Ελληνιστική και τη Ρωμαϊκή εποχή.
Κατά τη Βυζαντινή περίοδο δεν φαίνεται να υπήρχε εδώ οικισμός, υπήρχε μόνο ο πύργος και το μικρό οχυρό, που προφανώς χρησίμευε ως προπύργιο του μεγάλου κάστρου των Φιλίππων πάνω στο βουνό, αλλά και ως πύργος επιτήρησης του δρόμου που περνάει κάτω από τον λόφο συνδέοντας τους Φιλίππους με τη Χριστόπολη (Καβάλα). Ο δρόμος αυτός ήταν παρακλάδι της Εγνατίας οδού.

Η τοιχοδομία και η μορφή τού πύργου υποδεικνύουν χρονολόγηση της ανέγερσής του στη Μεσοβυζαντινή περίοδο, και ειδικότερα τον 11ο ή 12ο αι. Προφανώς κατασκευάστηκε μετά την ολοκλήρωση της βυζαντινής οχύρωσης της Ακρόπολης των Φιλίππων, η οποία τοποθετείται χρονικά περί τα τέλη του 10ου αι.

Γύρω από τον πύργο βρέθηκαν λιθοσωροί που προέρχονται από κτίσματα μεταγενέστερα του πύργου. Για την κατασκευή αυτών των κτισμάτων είχε χρησιμοποιηθεί υλικό από τον πύργο, δεδομένου ότι οι λιθοσωροί αποτελούνται από πλιθιά, κεραμίδες και θραύσματα από γωνιόλιθους που προέρχονται χωρίς καμιά αμφιβολία από τον πύργο (σε δεύτερη χρήση). Ανάμεσα σε αυτά τα μπάζα βρέθηκε ένα χάλκινο νόμισμα του Μιχαήλ Β’ Κομνηνού Δούκα ο οποίος ήταν Δεσπότης Ηπείρου στα μέσα του 13ου αιώνα. Από το εύρημα αυτό συμπεραίνουμε ότι ο πύργος ήταν γκρεμισμένος –για κάποιο λόγο– ήδη από τον 13ο αιώνα.

Δομικά, Αρχιτεκτονικά, Οχυρωματικά Στοιχεία

Στην κορυφή της τούμπας στον λόφο του Ντικιλί-Τας εντοπίζονται τα θεμέλια ενός μικρού ορθογώνιου οχυρωματικού περιβόλου την ανατολική γωνία του οποίου καταλαμβάνει ο πύργος της παρούσας σελίδας.

Από τον πύργο είναι τελείως κατεστραμμένη η δυτική πλευρά του, ενώ σώζονται μέχρι ύψος 2μ. η ανατολική και η νότια πλευρά του.

Ο πύργος ήταν τετράγωνος με μήκος πλευράς 9,25μ. Το πάχος των τοίχων είναι 1,87μ. και ο εσωτερικός τετράγωνος χώρος είχε διαστάσεις 5,50✖5,50μ..
Στα θεμέλια και στην ανωδομή των τοίχων χρησιμοποιήθηκαν γωνιόλιθοι σε δεύτερη χρήση, ορισμένοι από τους οποίους ανάγονται στη Ρωμαϊκή Εποχή.

Παράλληλες Ιστορίες

1. Στον οικισμό βρέθηκαν πρόσφατα μεγάλες ποσότητες από απανθρακωμένες ρώγες πατημένων σταφυλιών, ένδειξη ότι εδώ υπήρχε πατητήρι για παρασκευή κρασιού. Το εύρημα είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την ευρωπαϊκή προϊστορία, διότι, μέχρι στιγμής, είναι το παλαιότερο ίχνος οινοποιίας στην Ευρώπη.

2. Το 2020 η αρχαιολογική ερευνητική ομάδα του Ντικιλί Τας βραβεύθηκε από τη Γαλλική Ακαδημία με το Μέγα Βραβείο Αρχαιολογίας του ιδρύματος Simone και Cino Del Duca, σε αναγνώριση της επιστημονικής ποιότητας της ομάδας και της σπουδαιότητας των ευρημάτων στον προϊστορικό οικισμό.

Πηγές