Πύργος Κολινδρού

Ελάχιστα υπολείμματα υστεροβυζαντινού πύργου σε μια αυλή στη νότια πλευρά της κωμόπολης του Κολινδρού, κοντά στην εκκλησία της Αγίας Θεοδώρας.

Ιστορία

Σε έγγραφο δωρεάς (μάλλον διαθήκης) του 1384 αναφέρεται ότι το «Κάστρο Κολυνδρού» δωρίζεται από τον ιδιοκτήτη του Αλέξιο Άγγελο στη Νέα Μονή Θεσσαλονίκης μετά τον θάνατό του. (Δεν είναι γνωστό με βεβαιότητα ποια ήταν η Νέα Μονή Θεσσαλονίκης. Ίσως να καταστράφηκε μετά την άλωση του 1430 ή ίσως να πρόκειται για τη σημερινή Παναγούδα, δηλαδή τον ναό της Παναγίας Γοργοεπηκόου επί της Μητροπόλεως.)

Από αυτό το έγγραφο συμπεραίνουμε ότι στον Κολινδρό υπήρχε κάστρο στα τέλη του 14ου αιώνα. Ο συγκεκριμένος πύργος ήταν, κατά πάσα πιθανότητα, μέρος εκείνου του κάστρου.

Περισσότερες λεπτομέρειες για το δωρητήριο (που ανακαλύφθηκε από τον βυζαντινολόγο καθηγητή Γ.Θεοχαρίδη το 1956 στη Μονή Αγίας Λαύρας): Δωρητής ήταν ο Αλέξιος Άγγελος ο οποίος είχε τον τίτλο καίσαρ και ήταν διοικητής Θεσσαλίας. Ανήκε στην οικογένεια των Φιλανθρωπηνών. Έγινε καίσαρ-διοικητής Θεσσαλίας όταν του την παραχώρησε ο Ιωάννης Ούρεσης Παλαιολόγος (όταν εκάρη μοναχός) που την είχε κληρονομήσει από τον πατέρα του Συμεών Ούρεση, που την είχε κληρονομήσει από τον αδερφό του Στέφανο Δουσάν.

Ειδικά ο Κολινδρός είχε παραχωρηθεί στον Αλέξιο Άγγελο με χρυσόβουλο του Βυζαντινού αυτοκράτορα Μανουήλ Β’ Παλαιολόγου και του δεσπότη Θεσσαλονίκης, αδερφού του αυτοκράτορα, Θεοδώρου. Ο Αλέξιος κληροδότησε το κάστρο στη Νέα Μονή «λόγω των φιλικών αυτού σχέσεων τόσον προς τον αποθανόντα ηγούμενον της Νέας Μονής Μακάριον Χούμνον, όσον και προς τον νυν ηγούμενον αυτής Γαβριήλ και προς τους εν αυτή μοναχούς και θέλων να βοηθήση την μονήν [...] και εις σωτηρίαν της ψυχής του και εις μνημόνευσιν του ονόματος του».

Όσον αφορά τη χρονολόγηση της όλης δωρεάς: Το δωρητήριο συντάχθηκε πιθανότατα τον Ιανουάριο του 1384. Το χρυσόβουλο παραχώρησης του Κολινδρού στον Αλέξιο Άγγελο έγινε το 1382. Ο Αλέξιος Άγγελος πέθανε το 1392 και η Νέα Μονή πήρε τελικά –μετά από κάποιες εκκλησιαστικές διενέξεις– το κάστρο Κολινδρού το 1394.

Το κάστρο δεν πρέπει να υπήρχε από πιο παλιά. Το πιο πιθανό είναι να κατασκευάστηκε νωρίτερα τον 14ο αιώνα, ή προς τα τέλη του 13ου αιώνα. Επί Τουρκοκρατίας, πιθανό να να χρησιμοποιήθηκε για κάποιο διάστημα, δεδομένου ότι μία από τις εκδοχές για την προέλευση της ονομασίας «Κολινδρός» είναι από το τουρκικό «κούλια» που σημαίνει κάστρο.
Εν πάση περιπτώσει, κάποια στιγμή επί Τουρκοκρατίας φαίνεται ότι το κάστρο περιέπεσε σε αχρηστία και ερήμωσε, με αποτέλεσμα τον 19ο αιώνα να έχει μείνει μόνο ένας πύργος, ο πύργος της παρούσας σελίδας.

Ο Γάλλος αρχαιολόγος Leon Heuzey (1831-1922) που εργάστηκε για τη Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή Αθηνών (1854-1858) πέρασε από τον Κολινδρό –μάλλον το 1858– και σημείωσε ότι εκεί του έδειξαν ένα βυζαντινό πύργο (χωρίς άλλες λεπτομέρειες).

Τελικά ο πύργος κατεδαφίστηκε το έτος 1876 με πρωτοβουλία του Επισκόπου Κίτρους Μελετίου, προκειμένου να χρησιμοποιηθούν οι πέτρες του για την κατασκευή του περιβόλου του κοιμητηρίου του Ιερού Ναού Αγίου Δημητρίου.

Τα λίγα υπολείμματα που απέμειναν από τον πύργο ανακηρύχθηκαν το 1981 διατηρητέο ιστορικό μνημείο με το ΦΕΚ 703/Β/1981 «διότι είναι αξιόλογο κτίσμα της παλαιολογικής εποχής».

Πηγές