Ακρόπολη Αρχαίας Κράνης

Ακρόπολη αρχαίας πόλης, ένα μέρος από την οχύρωση της οποίας χρησιμοποιήθηκε και μεταγενέστερα, κατά τον Μεσαίωνα.

Τοποθεσία & Στρατηγική Σημασία

Η αρχαία ακρόπολη της Κράνης εκτεινόταν σε δύο λόφους πάνω από τον νοτιοανατολικό μυχό της λιμνοθάλασσας «Κούταβος», λίγο έξω (προς τα ανατολικά) από το Αργοστόλι. Ο ανατολικός λόφος (με υψόμετρο 107μ.) ονομάζεται σήμερα «Πεζούλες», ενώ ο δυτικός, λίγο χαμηλότερος, ονομάζεται «Καστέλλι» (βλ. ΚΑΤΟΨΗ, πιο πάνω).
Σε αμφότερους τους λόφους υπάρχουν ερείπια της αρχαίας ακρόπολης. Στον λόφο Καστέλλι υπάρχουν, επιπροσθέτως, και ίχνη μεσαιωνικής χρήσης.

Η αρχαία πόλη απλωνόταν νότια από την ακρόπολη. Υπάρχουν κατάλοιπά της αμφιθεατρικά στις νότιες και δυτικές πλαγιές των λόφων, και μάλλον εκτεινόταν και πιο χαμηλά, στην κοιλάδα της Κράνης, μέχρι τον Κούταβο.

Στη λοφώδη περιοχή βόρεια από την ακρόπολη δεν υπήρχε κατοίκηση. Όμως απ’ ό,τι φαίνεται, κάποια στιγμή κατά τη Ρωμαϊκή Περίοδο έγιναν σκέψεις για τη δημιουργία μιας νέας πόλης σε αυτή την περιοχή βόρεια της ακρόπολης. Σήμερα σώζονται λίγα ίχνη από τη χάραξη αυτής της νέας πόλης. Αλλά η νέα πόλη δεν τελείωσε και δεν κατοικήθηκε, κατά τα φαινόμενα, ποτέ. Εκείνο που απέμεινε από την εγκαταλειφθείσα προσπάθεια επέκτασης είναι ένα μακρύ τείχος βορειοανατολικά από την ακρόπολη προς το χωριό Ραζάτα. Το τείχος αυτό –υψηλών προδιαγραφών αλλά ημιτελές– με μήκος πάνω απ΄1 χιλιόμετρο (!) φαίνεται ξεκάρφωτο καθώς δεν προστατεύει επαρκώς τίποτα, αλλά η εξήγηση για την ύπαρξή του είναι ότι προοριζόταν να προστατεύει μια πόλη που έμεινε στα σχέδια.

Κάτι άλλο αξιοσημείωτο σχετικά με τη χωροθέτηση της αρχαίας ακρόπολης είναι ότι τα τείχη στον λόφο Καστέλλι κατεβαίνουν χαμηλά μέχρι τους πρόποδες σχεδόν του λόφου για να προστατεύσουν μια πηγή που τροφοδοτούσε την αρχαία πόλη και που τροφοδοτεί με γλυκό νερό και τον Κούταβο, ενώ μέχρι σήμερα ανήκει στο σύστημα υδροδότησης του Αργοστολίου. Από τη σημαντική αυτή κρήνη πήρε το όνομά της, εκ παραφθοράς, η αρχαία Κράνη.

Ιστορία

Κατά την Αρχαιότητα, η Κράνη ήταν μία από τις 4 πόλεις-κράτη της Κεφαλονιάς. Την αναφέρει και ο Θουκυδίδης: ....κεῖται δὲ ἡ Κεφαλληνία κατὰ Ἀκαρνανίαν καὶ Λευκάδα τετράπολις οὖσα, Παλῆς, Κράνιοι, Σαμαῖοι, Προνναῖοι . (Δηλαδή ο Θουκυδίδης την αποκαλεί (οι) «Κράνιοι».)

Η πόλη ήταν σημαντική και είχε αξιόλογο στόλο και δικό της νόμισμα. Φαίνεται ότι έφτασε την πληθυσμιακή ακμή της κατά την Ελληνιστική Περίοδο, περί τον 3ο αιώνα π.Χ., όταν έγινε η προαναφερθείσα απόπειρα επέκτασης στα βορινά υψώματα. Εκείνη την εποχή (από το 220 π.Χ.) ήταν μέλος της Αιτωλικής Συμπολιτείας.

Παλαιότερα, οι μελετητές της Αρχαίας Κράνης είχαν χρονολογήσει την αρχική κατοίκηση στους λόφους της Κράνης κατά την Ύστερη Εποχή του Χαλκού (1600-1100 π.Χ.), με άλλα λόγια κατά τη Μυκηναϊκή Περίοδο. Φαίνεται όμως ότι δεν υπάρχουν ισχυρές αποδείξεις γι’ αυτή την υπόθεση πέρα από την ύπαρξη κυκλωπείων τειχών, τα οποία είναι γνώρισμα μυκηναϊκών οχυρώσεων, αλλά, στην περίπτωση της Κράνης, πρόκειται μάλλον για ελληνιστικά τείχη.

Μετά τη ρωμαϊκή κατάκτηση το 189 π.Χ., η Κεφαλονιά έγινε μέρος της επαρχίας της Αχαΐας. Κατά την Βυζαντινή Περίοδο, από τον 8ο αιώνα, δημιουργήθηκε το Θέμα Κεφαλληνίας και κατά τον 12ο αιώνα το νησί κατακτήθηκε από τους Νορμανδούς, οπότε υπήχθη στο βασίλειο της Σικελίας ως μέρος της Παλατινής Κομητείας Κεφαλληνίας & Ζακύνθου.

Δεν είναι σαφές ποια ήταν η πορεία της Κράνης εν μέσω αυτών των εξελίξεων. Μάλλον παρήκμασε και εγκαταλείφθηκε κατά την Ύστερη Αρχαιότητα. Όμως ένα τμήμα της ακρόπολης στον ένα από τους δύο λόφους, στο Καστέλλι, διατηρήθηκε και δέχθηκε επισκευές και προσθήκες (στην ΝΑ πλευρά) κατά τον Μεσαίωνα.
Επίσης είναι γνωστό ότι, κατά τον Μεσαίωνα, στον μυχό της λιμνοθάλασσας του Κούταβου λειτουργούσε λιμάνι, που υπήρξε από τα πιο σημαντικά αγκυροβόλια του Βυζαντινού στόλου στο Ιόνιο. Είναι προφανές ότι πρωταρχικός σκοπός της βυζαντινής οχύρωσης στο Καστέλλι ήταν η προστασία του λιμανιού και του στόλου.
Όμως είναι άγνωστο πότε ακριβώς κατά τη Βυζαντινή Περίοδο διαμορφώθηκε αυτό το Καστέλλι. Και δεν έχουμε σχετικές αναφορές από ιστορικές πηγές.

Οι Ενετοί έγιναν κύριοι της Κεφαλονιάς μετά το 1500 (και μέχρι το 1797), και χρησιμοποίησαν και εκείνοι τον Κούταβο σαν λιμάνι με την ονομασία Porto de la Zephalonia ή Porto de l’ Arsenal. Εκείνη την περίοδο και τουλάχιστον μέχρι τα μέσα του 18ου αιώνα (όταν το Αργοστόλι αναπτύχθηκε από ψαροχώρι και έγινε πρωτεύουσα του νησιού), το Καστέλι λογικά πρέπει να ήταν σε χρήση από τους Ενετούς. Όμως πρέπει να παραδεχτούμε ότι δεν υπάρχουν ενδείξεις για ενετική χρήση του κάστρου. Αν όντως το χρησιμοποίησαν, δεν πρέπει να έκαναν σοβαρές επεμβάσεις.

Δομικά, Αρχιτεκτονικά, Οχυρωματικά Στοιχεία

Οι δύο λόφοι της ακρόπολης της αρχαίας Κράνης περιβάλλονται από τείχος που σώζεται αποσπασματικά. Επιπλέον υπάρχει και διατείχισμα ανάμεσα στους δύο λόφους. .

Από την ακρόπολη, τρεις κλάδοι του οχυρωματικού τείχους, στα βόρεια στα νότια και στα ανατολικά, κατεβαίνουν προς τους πρόποδες των λόφων. Αυτοί οι πρόσθετοι εγκάρσιοι κλάδοι δεν θα είχαν νόημα αν δεν κατέληγαν σε ένα κοινό εξωτερικό τείχος που πρέπει να περιέβαλλε τους λόφους χαμηλά, αλλά το οποίο σήμερα δεν σώζεται.

Το πιο εντυπωσιακό τμήμα της οχύρωσης είναι το ανεξάρτητο, τρόπον τινά, βορειοανατολικό τείχος, το οποίο, όπως ειπώθηκε, κατασκευάστηκε περί τον 3ο π.Χ. αιώνα για να προστατέψει την επέκταση της πόλης που δεν υλοποιήθηκε. Το ΒΑ αυτό τείχος είναι ενισχυμένο με 21 πύργους, έχει μήκος 1090μ., πλάτος 3,5μ. και μέγιστο ύψος 2,5μ.
Σε αυτό το τμήμα σώζονται δύο πύλες εκ των οποίων η μία συνιστά την κεντρική πύλη η οποία παραπέμπει στην πύλη των Αθηνών (Δίπυλο), ενώ η άλλη έχει φραχθεί από τους ρωμαϊκούς ακόμα χρόνους.
Το ΒΔ τμήμα αυτού το μακρού τείχους είναι κατασκευασμένο κατά το ευθύγραμμο πολυγωνικό σύστημα δόμησης, ενώ το ΝΑ τμήμα είναι χτισμένο με το τραπεζοειδές, ψευδοϊσοδομικό σύστημα. Αυτό σημαίνει ότι αυτά τα δύο τμήματα χτίστηκαν σε διαφορετικές οικοδομικές φάσεις που πάντως δεν πρέπει να απείχαν πάρα πολύ μεταξύ τους.
Στο τμήμα με την ψευδοϊσοδομική δόμηση έχουν χρησιμοποιηθεί ογκόλιθοι με ασυνήθιστα μεγάλο μέγεθος και γι’ αυτό τα ελληνιστικά αυτά τείχη έχουν χαρακτηριστεί ως «κυκλώπεια», παρόλο που ο συγκεκριμένος χαρακτηρισμός αφορά κατά κανόνα μηκυναϊκές ή πελασγικές οχυρώσεις.

Στο ΝΑ άκρο της ακρόπολης σώζονται τα θεμέλια αταύτιστου ναού και αμέσως νότια του ναού, τα κατάλοιπα ρωμαϊκής στοάς και αναλημματικού τοίχου. Στις νότιες και δυτικές πλαγιές των λόφων αναπτύσσεται αμφιθεατρικά η αρχαία πόλη της Κράνης ενώ στις βόρειες υπώρειες του λόφου Καστέλλι, ανακαλύφθηκαν ερείπια ιερού αφιερωμένου στη Δήμητρα και την Περσεφόνη.

Πηγές