Βουκολόπυργος

Ερείπια πύργου στη θέση Τσουλαίικα, στην πλαγιά του βουνού Ζάβιτσα, 3 χλμ. δυτικά από το χωριό Ξηροπήγαδο (ή Ξεροπήγαδο).
Η Ζάβιτσα είναι ένα βουνό (υψομ. 974μ.) μεταξύ Αργολίδας και Κυνουρίας, που στα ανατολικά φτάνει σχεδόν μέχρι τη θάλασσα, στον Αργολικό κόλπο, πάνω από τις παραλίες του Ξηροπήγαδου.

Τοποθεσία & Στρατηγική Σημασία

Ο πύργος δεν βρίσκεται σε ιδιαίτερα δεσπόζουσα θέση, αλλά είναι πάνω σε ένα ορεινό μονοπάτι που συνδέει την παραλιακή Αρκαδία με την Αργολίδα. Εικάζεται ότι το μονοπάτι μπορει να ήταν τμήμα της «Ανιγραίας οδού», που αναφέρει ο περιηγητής Παυσανίας, τον 2ο μ.Χ. αιώνα, στον τόμο «Κορινθιακά» (Ανιγραῖα καλούμενα ὁδὸν καὶ στενὴν καὶ ἄλλως δύσβατον).

Σημειωτέον ότι αυτό το μονοπάτι παρέμεινε η μοναδική χερσαία πρόσβαση προς το Ξηροπήγαδο μέχρι το 1953.

Ιστορία

Η ιστορία του πύργου μάς είναι άγνωστη.

Η επιμελημένη λιθοδομή δημιουργεί την εντύπωση ότι ο πύργος θα μπορούσε να είναι αρχαίος· ωστόσο, η παρουσία συνδετικού κονιάματος υποδηλώνει ότι πρόκειται μάλλον για βυζαντινό οικοδόμημα, πιθανότατα της Υστεροβυζαντινής περιόδου (12ος–15ος αι.).

Η θέση του πάνω στο ορεινό μονοπάτι ίσως να σημαίνει ότι σκοπός του ήταν η επιτήρηση και φύλαξη της ορεινής διαδρομής από τα ανατολικά παράλια της Πελοποννήσου προς την ενδοχώρα της Αρκαδίας και της Αργολίδας.
Πιθανότερο, πάντως, είναι να πρόκειται για πυργοκατοικία, που ίσως ανήκε σε κάποιον γαιοκτήμονα ή μεγαλοκτηνοτρόφο της περιοχής.
Η ονομασία «Βουκολόπυργος» ενισχύει την υπόθεση ότι πρόκειται για κέντρο κτηνοτροφικής δραστηριότητας, καθώς η Κυνουρία ήταν από παλαιά γνωστή για την εκτροφή βοοειδών — αν και πρέπει να παρατηρήσουμε ότι ο πύργος φαίνεται υπερβολικά καλοφτιαγμένος για τέτοια χρήση.

Δομικά, Αρχιτεκτονικά, Οχυρωματικά Στοιχεία

Ο πύργος είχε οκτάγωνη κάτοψη. Οι τοίχοι του διατηρούνται σε σημαντικό ύψος, ιδίως στη νότια πλευρά. Ήταν τριώροφος, διέθετε πολεμίστρες και μικρή είσοδο, η οποία — σε αντίθεση με τους περισσότερους μεσαιωνικούς πύργους — ανοιγόταν στο ισόγειο και όχι σε ανώτερο όροφο, πιθανότατα επειδή τα απόκρημνα βράχια κάτω από αυτήν δυσχέραιναν αρκούντως την πρόσβαση.

Σε μικρή απόσταση από τον πύργο εντοπίζονται κατάλοιπα κινστέρνας, καθώς και ερείπια ορισμένων ακόμη κτισμάτων απροσδιόριστης χρονολόγησης.

Στο βουνό υπάρχουν πολλές μικρές σπηλιές. Ο πύργος είναι χτισμένος πάνω από δυο από αυτές τις σπηλιές οι οποίες προφανώς χρησίμευαν ως αποθηκευτικοί χώροι ή στάβλοι. Είναι εξαιρετικά πιθανό η θέση του πύργου να επιλέχθηκε εξαιτίας των χωροταξικών πλεονεκτημάτων που προσέφεραν οι σπηλιές αυτές. Χαρακτηριστικό είναι ότι η μία σπηλιά επικοινωνεί με τον πύργο από επάνω, μέσω εσωτερικού ανοίγματος με πέτρινα σκαλοπάτια.

Πηγές