Καστρολογοσ
Κάστρα της Ελλάδας

lens

Βυζίκι, Δήμος Γορτυνίας, Νομός Αρκαδίας,Πελοπόννησος

Κάστρο της Άκοβας

ή Κάστρο της Μονοβύζας ή Ματαγκριφόν  
★ ★ ★ ★
 <  56 / 860  > 
Κάστρο της Άκοβας
Τοποθεσία:
3.5 χλμ ανατολικά από το Βυζίκι Τροπαίων Γορτυνίας στην Πελοπόννησο
Περιφέρεια > Νομός:   Greek Map
Πελοπόννησος
Ν.Αρκαδίας
Δήμος > Πόλη ή Χωριό:
Δ.Γορτυνίας
• Βυζίκι
Υψόμετρο:
Υψόμετρο ≈ 720 m 
(Σχετικό ϋψος ≈410 m)
Χρόνος Κατασκευής  Προέλευση
περί το 1250  
ΦΡΑΓΚΙΚΟ
H 
Τύπος Κάστρου  Κατάσταση
Κάστρο  
Οχι Καλη
 
 
 
 
 
 
 

Σπουδαίο κάποτε κάστρο από το οποίο διασώζονται ελάχιστα μέρη. Βρίσκεται στην Αρκαδία, 3,5 χιλιόμετρα από το Βυζίκι του δήμου Τροπαίων, σε πλάτωμα χαμηλού λόφου, σε δύσβατη περιοχή.


Το Όνομα του Κάστρου

Το όνομα του κάστρου προέρχεται από το λατινικό Άκβα ( Acqua ) λόγω των πολλών υδάτων εκ των πηγών που την περιβάλλουν. Άλλωστε ο ποταμός Λάδωνας είναι πολύ κοντά. Σύμφωνα με άλλη εκδοχή, η ονομασία είναι σλαβικής καταγωγής.

Λέγεται επίσης και «Κάστρο της Μονοβύζας» από το θρύλο μιας αμαζόνας που προστάτευε το κάστρο και η οποία -όπως όλες οι αμαζόνες- είχε ένα μαστό.

Λεγόταν και «Κάστρο της Κυράς» από διάφορες κυράδες που συνδέθηκαν με την ιστορία του κάστρου και κυρίως της Μαργαρίτας, κόρης του Βιλλαρδουίνου.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το όνομα που χρησιμοποιούσαν οι πρώτοι Φράγκοι κτήτορες: Mata-Grifon ή Μετάγριφον (από το Mata=φόνος, Grifon= Γαλλικό παρατσούκλι για τους Έλληνες, από το γρύπας που παραπέμπει σε τέρας). Ενδεικτικό του ήθους και της στάσης των νέων κατακτητών.

Σαν να μην έφθαναν όλα αυτά τα ονόματα, το κάστρο αποκαλείται και κάστρο στην Μεσαρέαν στο Χρονικό του Μορέως.


Ιστορία

Το κάστρο κατασκευάστηκε περί το 1250.

Για πρώτη φορά στη μεσαιωνική ιστορία εμφανίζεται η Άκοβα επί Φραγκοκρατίας. Πιστεύεται όμως ότι προϋπήρχε. Από πρόσφατα ευρήματα εκτιμάται ότι ήταν κέντρο ακμάζουσας πόλης κατά τους Ελληνιστικούς χρόνους.

Η Άκοβα υπήρξε έδρα μια από τις 12 βαρονίες που ιδρύθηκαν στην Πελοπόννησο μετά την κατάληψή της από τους Φράγκους και την ίδρυση του Πριγκιπάτου της Αχαΐας, το 1205. Ήταν από τις πιο ισχυρές βαρονίες. Ανεκηρύχθη υψηλή βαρονία, με δικαίωμα απονομής της δικαιοσύνης ανεκκλήτως, να κηρύσσει πόλεμο, να διαθέτει φρούριο και έδρα δικής της επισκοπής.

Παραχωρήθηκε με είκοσι τέσσερα ιππικά φέουδα στον Gaultier de Roncheres ή de Roziere, που στο χρονικό του Μορέως ονομάζεται Γιλτιάρης δε Ροζηέρης και Ροζιέρε.

Το χρονικό παρέχει πολλές λεπτομέρειες για την ατελέσφορη προσπάθεια της διαδοχής του Βαλθέρου Ροζιέρου (αδερφού του Γιλτιάρη) από την κόρη του Μαργαρίτα το 1263. Τελικά το κάστρο κατέληξε μετά το θάνατο το 1277 του Γουλιέλμου Βιλεαρδουίνου, ηγεμόνα του Πριγκιπάτου στη δευτερότοκη κόρη του που λεγόταν επίσης Μαργαρίτα.

Η Μαργαρίτα Βιλεαρδουίνου ως Κυρά της Άκοβας πάντρεψε το 1314 την κόρη της Ισαβέλα με τον Φερδινάνδο της Μαγιόρκας τον αρχιστράτηγο των Καταλανών της Σικελίας. Ο γάμος αυτός πρέπει να προκάλεσε αίσθηση την εποχή εκείνη αφενός λόγω της εκπάγλου ομορφιάς της Ισαβέλας και αφετέρου επειδή ένα σπουδαίο κάστρο πέρασε στα χέρια των Καταλανών.

Το 1318 -και ενώ Μαργαρίτα και Ισαβέλα είχαν αποβιώσει- οι Καταλανοί δικαίωσαν την κακή τους φήμη ανάμεσα στους άλλους Φράγκους πουλώντας το κάστρο στους Βυζαντινούς και συγκεκριμένα στον Ανδρόνικο Ασάν-Παλαιολόγο (γνωστός και ως «Ασάνης») ο οποίος ήταν Επίτροπος Μορέως (τίτλος του διοικητή του Μυστρά πριν ο Μυστράς αναβαθμιστεί σε Δεσποτάτο).

Το 1391 κατά την κάθοδο του Εβρενόζ-Μπέη στην Πελοπόννησο, η Άκοβα κυριεύθηκε από τους Τούρκους. Αργότερα την ξαναπήραν οι Βυζαντινοί του Δεσποτάτου του Μυστρά και επισκεύασαν το κάστρο.

Έκτοτε η Άκοβα εισέρχεται στον κύκλο των θρύλων. Μέχρι την οριστική επικράτηση των Οθωμανών έπαιξε κεντρικό ρόλο στις συρράξεις της ταραγμένης εκείνης περιόδου στις αρχές του 15ου αιώνα. Καταστράφηκε αρκετές φορές και άλλες τόσες ξαναχτίστηκε

Το 1423, ο Τουραχάν-Μπέης πέρασε από αυτήν νικητής και κατά το ταταρομογγολικόν έθιμο, έστησε πυραμίδα με τα κρανία των σφαγιασθέντων.

Το 1452, και νέα καταστροφή της Άκοβας σημειώθηκε από τους υιούς του Τουραχάν, Αχμέτ και Ομάρ οι οποίοι έδωσαν πολλές μάχες μέχρι την Λακωνία και την Μεσσηνία, φέρνοντας την καταστροφή και την ερήμωση.

Τελικά το 1458 καταλήφθηκε από τον Μωάμεθ τον Β’ ’τον Πορθητή οπότε και καταστράφηκε ξανά. Από το 1500 αποτέλεσε με την περιοχή της τμήμα του Βιλαετιού της Καρύταινας έχοντας καθεστώς αυτονομίας.

Το 1684 καταλήφθηκε από τους Ενετούς (όπως ολόκληρη η Πελοπόννησος) και παρέμεινε σε αυτούς με τη συνθήκη του Κάρλοβιτς μέχρι το 1715, οπότε περιήλθε και πάλι στους Τούρκους. Μετά από αυτήν την περίοδο φαίνεται πως άρχισε να μαραζώνει. Η Άκοβα προσαρτήθηκε εκκλησιαστικά στη μητρόπολη Λακεδαίμονος το 1720 και το 1754 ενώθηκε με την πατριαρχική εξαρχία Ζαρνάτας που ανακηρύχθηκε σε Αρχιεπισκοπή.

Κατά την Ελληνική Επανάσταση η Άκοβα υπήρξε ιδιαίτερη στρατιωτική περιφέρεια, η της «Πάνω Μεριάς», δηλαδή της εκείθεν του Λάδωνος Αρκαδίας. Όπως αναφέρει ο ιστορικός Τάκης Χ.Κανδηλώρος (1874-1934) «στρατολογούσαν δε σε αυτήν την περιφέρεια μέχρι τέλους του αγώνα οι αδελφοί Δεληγιανναίοι άνδρας εκλεκτούς και ανδρείους, ουδέποτε μισθοφορήσαντας, αλλά πάντοτε συνεισφέροντας εξ ιδίων σφάγια και τρόφιμα για την επιτυχία του αγώνα».

Μετά την ίδρυση του Νέου Ελληνικού Κράτους δεν υπάρχουν αναφορές πλέον για την Άκοβα.


Δομικά, Αρχιτεκτονικά, Οχυρωματικά Στοιχεία

Στη βόρεια, ομαλή, πλευρά σώζονται στοιχεία από το εξωτερικό τείχος. Στα δυτικά και στα ανατολικά του λόφου, διακρίνονται σήμερα ίχνη μόνο τειχών.

Στα βόρεια ορθώνεται ο πύργος της κύριας πύλης (tour-porte) που έλεγχε τις κινήσεις από και προς το κάστρο.

Δύο ακόμη πύργοι σώζονται σε αρκετά μεγάλο ύψος εκατέρωθεν του πύργου της πύλης: ο βορειοδυτικός πύργος, σε απόσταση περίπου 13μ. και ο βορειοανατολικός πύργος, σε απόσταση περίπου 30μ. από τον πύργο της πύλης.

Στα δυτικά-βορειοδυτικά έχει επίσης ανιχνευθεί πύργος. Στα νοτιοδυτικά και νοτιοανατολικά του λόφου εντοπίζονται ερείπια κατοικιών. Γενικά, στο εσωτερικό κυριαρχεί η πυκνή βλάστηση και οι λιθοσωροί από γκρεμισμένα οικοδομήματα Αρχαίο οικοδομικό υλικό έχει χρησιμοποιηθεί στην τοιχοποιία των μεσαιωνικών κτισμάτων και από αυτό συμπεραίνεται ότι η θέση πιθανόν να είχε κάποια χρήση και κατά την αρχαιότητα.


Θρύλοι και Παραδόσεις

Σύμφωνα με το θρύλο και όπως αναφέρει ο Τάκης Χ. Κανδηλώρος

το κάστρο φυλασσόταν από μυθική Αμαζόνα η οποία εξέρχετο από μυστική καταπακτή φραγμένη από μεγάλη πλάκα η οποία σώζεται μέχρι σήμερον, φαίνονται δε αποτυπωμένα δήθεν το πέλμα του αλόγου της, το δικό της πέλμα και ο μόνος και μακρός μαστό της, τον οποίο έριχνε υπεράνω του ώμου. Η Αμαζών αυτή αναφέρεται από την λαϊκή παράδοση ως μόνη προμαχούσα επί του φρουρίου, ως άριστη ιππεύτρια οδηγούσε τους πολεμιστές της εναντίον του εχθρού.


Το Κάστρο στην Τέχνη και στο Λόγο

H ίδρυση της Άκοβας στο Χρονικόν του Μορέως:

Ὁ πρῶτος ὅπου ἔγραφεν ἦτο ὁ μισὶρ Γαρτιέρης,
ντὲ Ροζήερες ἦτον τὸ ἐπίκλην του, οὕτως τὸν ὠνομάζαν·
εἶχεν εἰκοσιτέσσαρα καβαλλαρίων τὰ φίε,
στὴν Μεσαρέαν τοῦ ἐδόθησαν· κάστρον ἐποῖκε ἐκεῖσε,
κι ὠνόμασε τὴν Ἄκοβαν· οὕτως τὴν ὀνομάζουν.

Πηγές

  • Ιστοσελίδα BYZIKION - ΑΚΟΒΑ ή ΑΚΩΒΑ
  • Τάκης Χ. Κανδηλώρος, Ιστορία της Γορτυνίας, Εκδόσεις Δρόμων, Αθήνα 2010



Σχόλια:


Αναζήτηση Google εντός του Καστρολόγου

Road map to Κάστρο της Άκοβας

Πρόσβαση
Διαδρομή προς το μνημείο:
-
Είσοδος:
Όπως στα περισσότερα απομακρυσμένα, εγκαταλειμμένα και παραμελημένα κάστρα, η είσοδος δεν είναι πρόβλημα. Το δύσκολο είναι η προσέγγιση και η περιήγηση μέσα σε αυτό.


Γειτονικά Κάστρα
Κάστρο Αγριδίου
Αργυρόκαστρο
Παλιόπυργος Δάρα
Πύργος Παλαιόπυργου Γορτυνίας
Κάστρο Παλιακούμπας
Κοκορέικη και Ραφτέικη Πούλια
Κάστρο Ψωφίδας
Παλαιόκαστρο Σέρβου
Κάστρο Τάρταρη
Κάστρο Θεισόας
Κάστρο Βαλτεσινίκου